Kule mihla yanamhlanje apho umhlaba usiya usiba yindawo enye ngenxa ye-globalization, iilwimi zomthonyama ziye zajongana nomngeni omkhulu wokuthotywa nokungahoywa, ngakumbi kwezemfundo nakwishishini. Nangona isiNgesi sibe lolona lwimi lusetyenziswa kakhulu kwezoshishino nezemfundo kumazwe amaninzi, kubandakanya uMzantsi Afrika, kubalulekile ukuqonda ukuba iilwimi zomthonyama zinesiseko esinzulu sokwakha isazisi, ulwazi, kunye nophuhliso lwezoqoqosho.
INDIMA YEELWIMI ZOMTHONYAMA KWEZEMFUNDO
Iilwimi zomthonyama ezifana nesiXhosa, isiZulu, Sepedi, Sesotho, isiTswana, nezinye, zidlala indima ebalulekileyo ekwenzeni ukuba abafundi baqonde ngcono izinto ezifundiswayo. Uphando lwezemfundo lubonisa ukuba abafundi bafunda ngokukhawuleza nangcono xa befundiswa ngolwimi abaluthethayo ekhaya.
Ukusetyenziswa kweelwimi zomthonyama ezikolweni kunganceda ekunciphiseni ukusilela kwabafundi, kuphucule ukuzithemba kwabo, kwaye kuvule amathuba okuba bacinge ngokunzulu ngaphandle komqobo wolwimi lwangaphandle.
Nangona kunjalo, inkqubo yezemfundo isahleli ixhomekeke kakhulu kwisiNgesi, nto leyo ekhokelela ekubeni iilwimi zomthonyama zibonakale zingabalulekanga, nto leyo enokuthi ithathwe njengohlobo oluthile lwe-neo-colonialism yezolwazi.
IILWIMI KUSHISHINO NOPHUHLISO LWEZOQOQOSHO
Kwishishini, iilwimi zomthonyama zinamandla okwakha ubudlelwane obuqinileyo phakathi kwabathengi namashishini. Xa iinkampani zisebenzisa ulwimi lwabathengi bazo, zandisa ukuthembana, ukuqonda, kunye nokunyaniseka kwabathengi.
Amashishini amancinci (SMMEs), ngakumbi kwiindawo zasemakhaya nasezidolophini, anokukhula ngokukhawuleza xa esebenzisa iilwimi zomthonyama kunxibelelwano lwawo, ekuthengiseni nasekuthengeni iinkonzo.
Ngokusebenzisa iilwimi zomthonyama, amashishini akhuthaza nokubandakanywa kwabantu abaninzi kuqoqosho, endaweni yokuba kushiywe abo bangakwazi kakuhle isiNgesi.
I-GLOBALIZATION NE-NEO-COLONIALISM YOLWIMI
Nangona i-globalization izise amathuba okudityaniswa kweemarike kunye nolwazi, ikwazise ingxaki yokuba iilwimi ezinamandla ezifana nesiNgesi zibe nesikhundla esiphezulu, ngelixa iilwimi zomthonyama zisetyenziswa kancinci.
Le meko ibonwa ngabanye njenge-neo-colonialism, apho amandla angaphandle angawona alawula indlela abantu abacinga ngayo, abafunda ngayo, kunye nendlela abenza ngayo ishishini. Xa ulwimi luthotywa, nenkcubeko kunye nolwazi lwabantu luyathotywa kunye nalo.
UKUBUYA KWELIZWI LESIZWE
Ukuxhasa iilwimi zomthonyama akusosigqibo senkcubeko kuphela, kodwa sisigqibo soqoqosho, semfundo, kunye nesobulungisa. Iilwimi zethu ziyinxalenye yesazisi sethu, kwaye zibalulekile ekwakheni isizwe esizinzileyo nesibandakanyayo.
Ukuba uMzantsi Afrika ufuna ukukhula ngokwenene kwihlabathi le-globalization, kufuneka uqinisekise ukuba iilwimi zomthonyama azishiywa ngasemva, kodwa zibe yinxalenye ephambili yophuhliso.